Groeien
"Wees niet tevreden met verhalen over hoe het- Rumi
anderen is vergaan, maar schrijf je eigen
geschiedenis."
BIJLEREN
We bouwen kennis en inzicht op vanaf de dag dat we geboren worden. Ons genetisch profiel omvat een reservoir van aangeboren kennis die opgebouwd is door onze voorouders. Doorheen onze levens, op basis van onze ervaringen, leren onze genen bij en passen ze zich aan. We kunnen niet niet bijleren.
Biologisch gezien zijn we uitgerust met de nieuwsgierigheid om de werkelijkheid te begrijpen. Vanaf onze geboorte bezitten we aangeboren neiging om dingen te verklaren. Neurale netwerken in onze hersenen zorgen voor de koppeling en de interpretatie van kleine stukjes kennis. Bijleren en kennis opbouwen horen dus bij het leven vanaf dag één.
Over het waarom en het hoe van kennisopbouw biedt de pedagogische wetenschap ons enig inzicht hoewel hierrond nog geen uniforme theorie bestaat. Desondanks bestaan er verschillende perspectieven (vanuit gedrag, cognitie, ontwikkeling, constructivisme) die het proces van leren uitleggen.
Ons uitgangspunt is dat alle perspectieven waardevol zijn om te verklaren hoe en waarom we bijleren. We leren allemaal bij van conditionering, motivatie, onze omgeving en onze capaciteiten, herinneringen en overtuigingen.
Bijleren en kennis opbouwen brengt vreugde in ons leven door de positieve ervaring die we ondervinden als we inzicht verwerven, een fenomeen dat het eureka-effect genoemd wordt.
Dat effect is uitgebreid bestudeerd en gedocumenteerd in de neurowetenschappen. Tijdens aha-ervaringen werden in de hersengolven specifieke frequenties gemeten. Tijdens zo'n aha-ervaring wordt ook de hippocampus in onze hersenen gestimuleerd. Interessant om weten is dat niet alleen mensen aha-ervaringen kunnen hebben.
Inzichtsverwerving en het leerproces zijn dus belangrijke bouwstenen voor een kwaliteitsvol leven.
VERKENNEN
Vanaf de tijd dat we kunnen stappen willen we de wereld verkennen. Ons brein is bovendien geëvolueerd om nieuwe, onbekende en gecompliceerde situaties aan te kunnen.
Verkennen benadrukt ook één van de eigenschappen die ons onderscheidt van andere organismen: verbeelding. We kunnen mentaal situaties creëren die niet bestaan en ons gedrag daarop afstemmen. We kunnen vooruitkijken en plannen.
De regio's in onze hersenen die verantwoordelijk zijn voor het plannen van onze acties zijn ook actief terwijl we rust nemen. Dat noemt men het standaard netwerk. Dit netwerk activeert enkel tijdens momenten van mentale inactiviteit. Vanaf dat we ons bewust concentreren op een taak schakelt dit netwerk uit.
Terwijl dit netwerk actief is, denken we na over het verleden, fantaseren we over de toekomst en bekijken we onszelf vanuit het perspectief van anderen. We dromen ook tijdens de REM-slaapfase. Onze dromen bevatten vaak bekende elementen die op een vreemde manier gecombineerd worden. Het is een manier waarop ons brein probeert om nieuwe verbanden te leggen en realistische scenario's uit te testen.
Dromen en dagdromen kunnen invloed hebben op onze creativiteit. Ze helpen ons namelijk om verbanden te leggen die we tijdens een bewuste inspanning niet zouden maken. Dromen en verkennen zijn dus twee gerelateerde processen.
UITBLINKEN
We hebben allemaal de neiging om ons potentieel in te zetten in de echte wereld. Dat geeft ons een doel en voldoening.
Je zou kunnen zeggen dat de evolutie bedoeld is om onderling de strijd aan te gaan. De beste vaardigheden hebben, vergroot onze overlevingskansen.
Het leven is echter meer dan overleven alleen. Sociale psychologen hebben een theorie ontwikkeld rond 'vrije wil' die meer inzicht biedt in de mechanismen achter intrinsieke motivatie, de drang om iets te doen zonder meer. Deze zienswijze bouwt verder op zelfverwezenlijkingstheorie van Abraham Maslow.
Intrinsieke motivatie en ons streven naar autonomie zijn nauw met elkaar verbonden. Een complex neurologisch samenspel dat we ervaren bij extrinsieke beloningen en intrinsieke motivatie stuwt ons voort om onze talenten te gebruiken en 'ons volle potentieel te benutten'.